Ανάμεσα στις πιο σημαντικές ορμόνες στον ανθρώπινο οργανισμό είναι εκείνες που παράγονται από τον Θυρεοειδή Αδένα, γνωστό και ως Θυρεοειδής Αδένας - από τη λατινική του ονομασία Glandula Thyroidea (σε μετάφραση ασπίδα), με τον οποίο στις μέρες μας συχνά συναντάμε συμπτώματα και μια σειρά από προβλήματα.
Πού Βρίσκεται ο Θυρεοειδής Αδένας;
Βρίσκεται μπροστά από την τραχεία, κάτω από το μήλο του Αδάμ. Ζυγίζει περίπου 20-30 γρ. και αυτό τον κάνει τον μεγαλύτερο αδένα με εσωτερική έκκριση.
Αποτελείται από δύο τμήματα – αριστερό και δεξιό. Το αριστερό και δεξιό τμήμα του θυρεοειδή αδένα μοιάζουν με φτερά, ενωμένα στο μέσο.
Προβλήματα και Επιπλοκές
Τα προβλήματα με τον Θυρεοειδή Αδένα είναι ανάμεσα στις πιο διαδεδομένες μη μολυσματικές ασθένειες παγκοσμίως, καθώς έρευνες δείχνουν ότι επηρεάζουν πολύ πιο συχνά τις γυναίκες, παρά τους άνδρες. Αν και οι αιτίες για αυτό εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο ερευνών από ειδικούς στον τομέα, σύμφωνα με τον Δρ. Σ. Gottfried αυτό οφείλεται στην κυριαρχία της ορμόνης οιστρογόνου στο γυναικείο σώμα.
Επιπλέον, η αλληλεπίδραση μεταξύ του Θυρεοειδή Αδένα και των αναπαραγωγικών ορμονών είναι σημαντικά μεγαλύτερη στο γυναικείο σώμα. Ακριβώς αυτό αποτελεί βασικό παράγοντα που συμβάλλει στην εμφάνιση παρόμοιου ενδοκρινικού προβλήματος.
Σε τεράστιο % των περιπτώσεων οι ασθένειες του Θυρεοειδή Αδένα περνούν χωρίς καμία ένδειξη, κάτι που σε μεταγενέστερο στάδιο τις καθιστά δυσκολά υποχωρητικές στη θεραπεία.
Οι ασθένειες του Θυρεοειδή Αδένα μπορεί να αποτελέσουν πρωταρχική πηγή μιας σειράς: μεταβολικών, διανοητικών, σωματικών, ψυχικών, μεταβολικών, σεξουαλικών και αναπαραγωγικών προβλημάτων.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι ασθένειες αυτού του τύπου συχνά επιπλέκονται. Όχι σπάνια υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η θεραπεία γίνεται αναπόσπαστο μέρος του τρόπου ζωής.
Παράλληλα οι ασθένειες του θυρεοειδή αδένα έχουν αρνητικές επιδράσεις σχετικά με την εξωτερική εμφάνιση, λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτός ο τύπος ασθενειών επηρεάζει πολύ πιο συχνά το απαλό φύλο.
Προφύλαξη από Προβλήματα του Θυρεοειδή Αδένα
Το πιο ουσιαστικό που μπορείτε να κάνετε για να διατηρήσετε τη δική σας και την υγεία του Θυρεοειδή σας Αδένα είναι να προσέχετε τη διατροφή.
-
Εμπλουτίστε τη διατροφή σας μέγιστα σε Ιώδιο (I)
Η ποσότητα Ιωδίου (I) στα φυτικά και ζωικά προϊόντα εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του εδάφους, και εκεί το Ιώδιο (I) συχνά είναι ανεπαρκές. Για αυτό τον λόγο στη Βουλγαρία 🇧🇬 κατά πρότυπο το αλάτι πρέπει να είναι ιωδιούχο. Χωρίς αυτό το στοιχείο οι θυρεοειδικές ορμόνες δεν μπορούν να συντεθούν. -
Λάβετε Σελήνιο (Se)
Το Σελήνιο (Se) συμμετέχει στην παραγωγή Τριϊωδοθυρονίνης (Τ3) από Τετραϊωδοθυρονίνη (Τ4). Στις φυτικές πηγές Σεληνίου (Se) η παρουσία στην τροφή εξαρτάται πάλι από την παρουσία του στο έδαφος. Και πάλι η καλύτερη πηγή είναι οι θαλάσσιες τροφές. Μπορείτε να προσθέσετε και βραζιλιάνικα καρύδια. -
Χρησιμοποιήστε Ashwagandha
Επιστημονικές έρευνες επιβεβαιώνουν αποτελέσματα από τη λήψη Ashwagandha στον υποθυρεοειδισμό. Η Ashwagandha ανεβάζει τα επίπεδα των ορμονών Τριϊωδοθυρονίνη (Τ3) και Θυροξίνη (Τ4). Η λήψη Ashwagandha μειώνει το επίπεδο της Κορτιζόλης στον οργανισμό, και αυτό με τη σειρά του οδηγεί σε μείωση των τιμών της Τριϊωδοθυρονίνης (Τ3) και Θυροξίνης (Τ4). Η Ashwagandha διεγείρει το ενδοκρινικό σύστημα, αυξάνει τα επίπεδα ορμονών του θυρεοειδή αδένα καθώς μειώνει της Κορτιζόλης. <1>
Έρευνα σε διάρκεια 8 εβδομάδων με 50 άτομα με υποθυρεοειδισμό δείχνει ότι 600 mg ημερησίως εκχύλισμα από ρίζα Ashwagandha βελτιώνει τη λειτουργία του θυρεοειδή αδένα σε σύγκριση με τη λήψη placebo. <1> Οι άνθρωποι που λαμβάνουν Ashwagandha αυξάνουν σημαντικά τα επίπεδα Τριϊωδοθυρονίνης (Τ3) και Θυροξίνης (Τ4) - με αύξηση 41,5% και 19,6%. Και το επίπεδο της Θυρεοειδο-διεγερτικής Ορμόνης (TSH) μειώθηκε κατά 17,5%. <1>
Κωδικός προσφοράς για όλα τα προϊόντα
BLOG10
10% έκπτωση για όλα τα υγιεινά προϊόντα από τη Cvetita Herbal
Cvetita Herbal
Αν είστε άνω των 35 ετών και δεν έχετε προβλήματα, κάντε προληπτικές εξετάσεις για τα επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών τουλάχιστον μια φορά στα 5 χρόνια.
Λειτουργίες του Θυρεοειδή Αδένα
Οι εργασίες με τις οποίες είναι φορτωμένος ο Θυρεοειδής Αδένας είναι:
- Παραγωγή Θυρεοσφαιρίνης (Γλυκοπρωτεΐνη)
- Αποθήκευση Ιωδίου και άλλων θρεπτικών ουσιών απαραίτητων για παραγωγή ορμονών
- Δημιουργία και απελευθέρωση θυρεοειδικών ορμονών.
- Σύνθεση και απελευθέρωση Καλσιτονίνης (πολυπεπτιδική ορμόνη).
Ορμόνες του Θυρεοειδή Αδένα - Ρόλος
Ο Θυρεοειδής Αδένας παράγει από πρωτεΐνες και ιώδιο τις λεγόμενες θυρεοειδικές ορμόνες. Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι η Τριϊωδοθυρονίνη (Τ3) και η Τετραϊωδοθυρονίνη (Τ4), που καλείται επίσης θυροξίνη, αλλά και η Σεροτονίνη, Θυρεοκαλσιτονίνη, Θυρεοσφαιρίνη και άλλες.
Με τη σειρά της αυτή η βασική εργασία συνδέεται με πολλαπλές διεργασίες στον οργανισμό (αναπνοή, μεταβολικές διεργασίες (μεταβολισμός), ύπνος, κίνηση, σεξουαλική επιθυμία, διάθεση κ.λπ.).
Η Τριϊωδοθυρονίνη (Τ3) και η Θυροξίνη (Τ4) έχουν πολύπλοκο μηχανισμό έκκρισης και ελέγχου. Σε αυτόν συμμετέχει ο υποθάλαμος, που παράγει θυρεοτροπίνη-απελευθερωτική ορμόνη. Αυτή με τη σειρά της ενεργοποιεί την έκκριση από την υπόφυση της TSH – Θυρεοδιεγερτικής ή ακόμη Θυρεοτροπικής Ορμόνης.
Η TSH ελέγχει τη λειτουργία του θυρεοειδή αδένα – ενεργοποιεί τη δουλειά του όταν τα επίπεδα της Τριϊωδοθυρονίνης (Τ3) και Θυροξίνης (Τ4) είναι χαμηλά και την καταστέλλει όταν είναι υψηλά. Ταυτόχρονα αυξάνει την αφομοίωση του ιωδίου στα έντερα.
Η εκκρινόμενη Τριϊωδοθυρονίνη (Τ3) είναι λίγη, παράγεται κυρίως Θυροξίνη (Τ4), που εμπλεκόμενη στον μεταβολισμό μετατρέπεται σε Τριϊωδοθυρονίνη (Τ3).
Οι θυρεοειδικές ορμόνες συνδέονται με τη δραστηριότητα σχεδόν όλων των υπόλοιπων ορμονών, και από εκεί με τη λειτουργία ολόκληρου του οργανισμού. Είναι υπεύθυνες για τον μεταβολισμό, για την ανάπτυξη, τη γενική ανάπτυξη και ανανέωση των ιστών, τον καρδιακό ρυθμό, για το σχηματισμό και ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος.
Συμμετέχουν στον έλεγχο της αναπνοής, την εξασφάλιση ενέργειας, τη διατήρηση της βέλτιστης θερμοκρασίας του σώματος, τη λειτουργία του ήπατος και του γαστρεντερικού συστήματος, τη συμπεριφορά.
Θυροξίνη και Τριϊωδοθυρονίνη
Η Θυροξίνη (Τ3) και η τριϊωδοθυρονίνη (Τ4) έχουν καθήκον να διεγείρουν τον μεταβολισμό (συμπεριλαμβανομένου του αερίου, υδατικού, πρωτεϊνικού, υδατανθρακικού, λιπώδους). Στην πραγματικότητα σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού, υπό την επίδρασή τους γίνεται ο μεταβολισμός των πρωτεϊνών, των λιπών, των υδατανθράκων κ.λπ.
Η Θυροξίνη (Τ3) και η Τριϊωδοθυρονίνη (Τ4) ρυθμίζουν τεράστιο όγκο διεργασιών στον οργανισμό:
- Αναπνοή
- Πρόσληψη τροφής,
- Κίνηση
Η θυροξίνη (Τ3) και η τριιωδοθυρονίνη (Τ4) επηρεάζουν μια σειρά διεργασιών στον οργανισμό. Έχουν σχέση με την κατάσταση και την ποιότητα λειτουργίας των καρδιακών και σκελετικών μυών, βελτιώνουν την αιμοποιητική λειτουργία, διεγείρουν την κινητικότητα του γαστρεντερικού σωλήνα.
Κάτι άλλο που σχετίζεται με το ρόλο των θυρεοειδικών ορμονών είναι ο τεράστιος ρόλος όσον αφορά την ψυχική, συναισθηματική και σεξουαλική δραστηριότητα του ανθρώπου. Από αυτές εξαρτάται επίσης η ψυχική, φυσική και πνευματική ανάπτυξη.
Σεροτονίνη
Η σεροτονίνη είναι ένας μονοαμινικός νευροδιαβιβαστής, ο οποίος συντίθεται στους σεροτονεργικούς νευρώνες του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Η σεροτονίνη παίζει ρόλο στη ρύθμιση του ύπνου, της διάθεσης, της σεξουαλικής επιθυμίας, της όρεξης, του πόνου κ.λπ.
Θυρεοκαλσιτονίνη
Η θυρεοκαλσιτονίνη είναι υπεύθυνη κυρίως για τον μεταβολισμό του ασβεστίου στο σώμα. Το ασβέστιο είναι ένα στοιχείο που βρίσκεται μεταξύ των σημαντικότερων για τον οργανισμό με τη διαθέσιμη ποσότητά του, καθώς είναι γνωστή η σημασία του στη διατήρηση της οστικής μάζας και πυκνότητας.
Μεταξύ των βασικών λειτουργιών του ασβεστίου είναι η σωστή κυκλοφορία του αίματος, ώστε να εξασφαλίζεται φυσιολογική κίνηση των μυών.
Επιπλέον, το ασβέστιο συμβάλλει στην ισορροπημένη απελευθέρωση ορμονών και στην ενζυματική ανταλλαγή. Το ασβέστιο συμβάλλει στις λειτουργίες σημαντικών νευροδιαβιβαστών και βοηθά στη μεταφορά σημάτων από τον εγκέφαλο σε άλλα μέρη του σώματος. Η θυρεοκαλσιτονίνη είναι επίσης υπεύθυνη για τη δημιουργία νευρικών παλμών στον νευρικό και μυϊκό ιστό.
Παθήσεις του Θυρεοειδούς Αδένα
Οι παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα βασικά χωρίζονται σε τέσσερις μεγάλες ομάδες:
- Παθήσεις που σχετίζονται με λειτουργικές διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα.
- Παθήσεις που σχετίζονται με αλλαγές στο μέγεθος και τη δομή του θυρεοειδούς αδένα με εξαίρεση τις λειτουργικές διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα.
- Φλεγμονώδεις παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα.
- Κακοήθεις παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα.
Ενδείξεις για Πρόβλημα με τον Θυρεοειδή Αδένα;
Αναφέραμε ήδη ότι τα συμπτώματα με τα οποία εκδηλώνονται πολλές από τις παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα μπορεί να είναι εντελώς απαρατήρητα. Σε σχέση με αυτό, η συμπτωματολογία εξαρτάται τόσο από τον τύπο της πάθησης όσο και από πολλούς άλλους παράγοντες (επίπεδα στρες, διάρκεια της πάθησης, λήψη φαρμάκων κ.λπ.).
Ας εξετάσουμε τα πιο συχνά συμπτώματα που εκδηλώνονται στις 4 βασικές ομάδες παθήσεων του θυρεοειδούς αδένα
Παθήσεις που σχετίζονται με λειτουργικές διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα (υπερθυρεοειδισμός και υποθυρεοειδισμός)
Υπερθυρεοειδισμός - Υπερλειτουργία του Θυρεοειδούς Αδένα
Ο υπερθυρεοειδισμός είναι η υπερλειτουργία του αδένα. Σε αυτόν οι ενοχλήσεις αφορούν επιταχυμένο μεταβολισμό, κακό ύπνο, άγχος και ευερεθιστότητα, εφίδρωση και αίσθηση υπερβολικής ζέστης, αρρυθμία, τρέμουλο, επιδείνωση της συγκέντρωσης, ακανόνιστη εμμηνορροϊκό κύκλο, εξασθενημένους μυς στα άκρα, αραίωμα και αραίωση των μαλλιών, επιδείνωση της κατάστασης του δέρματος, διάρροια, υψηλή όρεξη αλλά μείωση του βάρους κ.ά.
Χρησιμοποιούνται φάρμακα για την καταστολή της λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα ή χειρουργική επέμβαση. Μετά από αυτήν φτάνουμε ξανά σε ορμονοκαταστατική θεραπεία.
Και στον υποθυρεοειδισμό και στον υπερθυρεοειδισμό το αναπαραγωγικό δυναμικό των γυναικών μειώνεται. Με τον θυρεοειδή αδένα συνδέονται η νόσος Graves και το "Hashimoto".
Συμπτώματα Υπερθυρεοειδισμού:
Ο υπερθυρεοειδισμός αποτελεί τύπο θυρεοτοξίκωσης. Η υπερθυρέωση αντιπροσωπεύει αυξημένη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, η οποία εκδηλώνεται σε υπερπαραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών - θυροξίνη, τριιωδοθυρονίνη (Τ3 και Τ4).
- Αίσθημα έντασης, νευρικότητας και ευερεθιστότητας;
- Εμφάνιση χτυποκάρδου ή άλλων καρδιαγγειακών διαταραχών;
- Εμμηνορροϊκές ανωμαλίες (απουσία εμμηνόρροιας);
- Δυσανεξία σε μεταβολές θερμοκρασίας;
- Αυξημένη εφίδρωση;
- Αυξημένη όρεξη;
- Αίσθημα μυϊκής αδυναμίας και πλήρους εξάντλησης;
- Διαταραχές στην ποιότητα ή την ποσότητα του ύπνου;
- Αδυνάτισμα;
- Προβλήματα με τη συγκέντρωση και άλλα.
Υποθυρεοειδισμός - Μειωμένη Λειτουργία Θυρεοειδούς Αδένα
Η μειωμένη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα συνήθως οφείλεται στην έλλειψη ιωδίου.
Επιβραδύνει όλες τις ζωτικές διεργασίες. Αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για τα παιδιά, γιατί εμποδίζει τη συνολική τους ανάπτυξη και οδηγεί σε κρετινισμό.
Στον υποθυρεοειδισμό εφαρμόζεται ορμονοκαταστατική θεραπεία, η οποία, με συνεχείς διορθώσεις, συνεχίζεται εφ' όρου ζωής.
Συμπτώματα Υποθυρεοειδισμού
Ο υποθυρεοειδισμός αποτελεί άλλον τύπο θυρεοτοξίκωσης.
Η υποθυρέωση είναι μια από τις πιο συχνές λειτουργικές διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα, η οποία εκφράζεται σε μειωμένη παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών - θυροξίνη, τριιωδοθυρονίνη (Τ3 και Τ4). Η πάθηση οφείλεται σε έλλειψη στα όργανα και τους ιστούς ορμονών του θυρεοειδούς αδένα.
Όσον αφορά τη συμπτωματολογία, ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να μοιάζει πολύ με πολλές άλλες παθήσεις γαστρεντερολογικού χαρακτήρα, ακόμη αιματολογικού, δερματολογικού, χολικού κ.λπ.
- Γρήγορη κόπωση, εξάντληση, υπνηλία, αίσθημα πλήρους εξάντλησης;
- Αίσθημα έντασης, νευρικότητας και ευερεθιστότητας;
- Αργός σφυγμός, αλλά επίσης χτυποκάρδι, αυξημένη πίεση και, ή άλλες καρδιαγγειακές διαταραχές;
- Αυξημένη ευαισθησία και δυσανεξία σε μεταβολές θερμοκρασίας και συνεχή αίσθημα κρύου;
- Διαταραχή των διανοητικών και συναισθηματικών ιδιοτήτων, απότομες αλλαγές στη διάθεση, καταθλιπτικές καταστάσεις, απάθεια.
- Διαταραχές στην ποιότητα ή την ποσότητα του ύπνου;
- Υψηλή χοληστερόλη;
- Οιδήματα;
- Μεταβολικές διαταραχές (μείωση της μεταβολικής ταχύτητας, δυσκοιλιότητα ή κοπροστάση, ναυτία, έμετος, διόγκωση της κοιλίας, αέρια, νευρικό στομάχι και άλλα);
- Πάχυνση;
- Αίσθημα πόνων και μυϊκής αδυναμίας;
- Τριχόπτωση, ξηρά μαλλιά, ξηρό δέρμα, ερεθισμένο δέρμα, εύθραυστα νύχια,;
- Εντοπισμένα οιδήματα (κυρίως στην περιοχή του προσώπου, των χεριών και των ποδιών);
- Προβλήματα με τη συγκέντρωση;
- Εξασθένηση της μνήμης;
- Μειωμένη λίμπιντο;
- Αλλαγή στη φωνή,
- και άλλα.
Παθήσεις Διάχυτες (Μη τοξικές) Αλλαγές Θυρεοειδούς Αδένα
Παθήσεις αυτού του τύπου σχετίζονται με αλλαγές στο μέγεθος και τη δομή του θυρεοειδούς αδένα με εξαίρεση άλλες λειτουργικές διαταραχές (ενδημική βρογχοκήλη και άλλες).
Συμπτώματα Διάχυτων Διαταραχών του Θυρεοειδούς Αδένα:
- Αίσθημα έντασης, νευρικότητας και ευερεθιστότητας;
- Απότομη αλλαγή στη διάθεση;
- Εμφάνιση καταθλιπτικών ή νευρο-αγχωδών καταστάσεων;
- Προβλήματα με τη γνωστική λειτουργία- προβλήματα με τη μνήμη και τη συγκέντρωση;
- Διαταραχές στην ποιότητα ή την ποσότητα του ύπνου;
- Μεταβολικές διαταραχές (μείωση της μεταβολικής ταχύτητας, κοπροστάση, αέρια και γενική δυσφορία);
- Υποτροπιάζουσες φλεγμονές, συχνές παθήσεις;
- Μειωμένη λίμπιντο;
- Αύξηση βάρους χωρίς αιτία;
- Τριχόπτωση και εύθραυστα νύχια και άλλα.
Φλεγμονώδεις Παθήσεις του Θυρεοειδούς Αδένα
Αυτός ο τύπος παθήσεων διακρίνεται σε διάφορους τύπους, μεταξύ των οποίων οξείς, υποξείς και χρόνιες θυρεοειδίτιδες.
Συμπτώματα Φλεγμονωδών Παθήσεων του Θυρεοειδούς Αδένα:
- Αναπνευστική δυσχέρεια, δύσπνοια;
- Δυσκολία στην κατάποση;
- Αλλαγή στον ήχο της φωνής;
- Αύξηση του μεγέθους του θυρεοειδούς αδένα (παρατηρείται οπτικά);
- Καρδιαγγειακές διαταραχές (χτυποκάρδι, αυξημένη αρτηριακή πίεση);
- Μεταβολικές διαταραχές (κοπροστάση);
- Απάθεια, εξάντληση, αίσθημα πλήρους εξάντλησης;
- Αίσθημα μυϊκής αδυναμίας;
- Προβλήματα με τον ύπνο (αίσθημα ελλιπούς ύπνου, έντονη υπνηλία);
- Απότομη αλλαγή στη διάθεση;
- Τριχόπτωση και εύθραυστα νύχια;
- Αύξηση του σωματικού βάρους και άλλα.
Νεοπλάσματα του Θυρεοειδούς Αδένα
Τα νεοπλάσματα διακρίνονται σε καλοήθη και κακοήθη όγκο του θυρεοειδούς αδένα.
Συμπτώματα Φλεγμονωδών Παθήσεων Θυρεοειδούς Αδένα
- Η συμπτωματολογία που συνοδεύει αυτούς τους δύο τύπους μπορεί να περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω;
- Διογκωμένοι λεμφαδένες στον λαιμό (παρατηρείται οπτικά);
- Πόνος που εντοπίζεται στην περιοχή του λαιμού και του λαιμού;
- Παρουσία όγκου στην περιοχή του λαιμού (συνήθως παρατηρείται, αλλά μπορεί και να μην είναι οπτικά έκδηλος);
- Αλλαγές στον ήχο της φωνής;
- Δυσκολία στην κατάποση.
Επιστημονικές μελέτες και χρησιμοποιημένες πηγές:
<1> Efficacy and Safety of Ashwagandha Root Extract in Subclinical Hypothyroid Patients: A Double-Blind, Randomized Placebo-Controlled Trial Ashok Kumar Sharma, Indraneel Basu, Siddarth Singh: 28829155 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28829155/
<2> JILL GRUNEWALD, " Why Do Thyroid Disorders Affect Women More Often Than Men?" (2017)
<3> Monica C. Skarulis, M.D., Chief Clinical Endocrine Section, Director Inter-Institute Endocrine Training Program, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)
<3> Physiology, Thyroid Hormone, Muhammad A. Shahid; Muhammad A. Ashraf; Sandeep Sharma, (NCBI)
<4> "Παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα", Artemiyeva.E, (2005) "Homo Futuris", Σόφια
<5> "Thyroid Hormones", Irina Bancos, M.D. (2018), hormone.org