Κάρδαμο (Βασίλισσα των Μπαχαρικών, Κάρδαμον) - Οφέλη και Θεραπευτικές Ιδιότητες

Το κάρδαμο μειώνει την αρτηριακή πίεση και τη γλυκόζη αίματος, δρα αντιφλεγμονωδώς και κατά των λοιμώξεων, ανακουφίζει το πεπτικό σύστημα, προστατεύει από τερηδόνες και κακοσμία στόματος, δρα προληπτικά κατά των καρκινικών παθήσεων, υποστηρίζει το αναπνευστικό σύστημα, προστατεύει το ήπαρ και καταπολεμά το άγχος.

Το κάρδαμο είναι ένα μπαχαρικό με έντονη, ελαφρώς γλυκιά γεύση, που ορισμένοι άνθρωποι τη συγκρίνουν με τη μέντα. Προέρχεται από την Ινδία, αλλά σήμερα είναι γνωστό σε όλο τον κόσμο και χρησιμοποιείται τόσο σε γλυκά όσο και σε αλμυρά φαγητά.

Θεωρείται ότι οι σπόροι, τα έλαια και τα εκχυλίσματα από το Κάρδαμο έχουν εντυπωσιακές θεραπευτικές ιδιότητες. Γι' αυτό χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή ιατρική εδώ και αιώνες.

Τι άλλο θα μάθουμε για τα οφέλη του Καρδάμου;

Βιοχημική Σύνθεση:

Μειώνει την Αρτηριακή Πίεση ✔️

Το κάρδαμο μπορεί να είναι ωφέλιμο για άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση.

Σε μια μελέτη οι ερευνητές έδωσαν τρία γραμμάρια κάρδαμο σκόνη ημερησίως σε 20 άτομα που έπασχαν από υπέρταση (υψηλή αρτηριακή πίεση). Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μετά από 12 εβδομάδες τα επίπεδα της αρτηριακής τους πίεσης μειώθηκαν σημαντικά στα φυσιολογικά όρια <1>.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες αυτή η δράση του Καρδάμου μπορεί να οφείλεται στα υψηλά επίπεδα αντιοξειδωτικών σε αυτό.

Στην πραγματικότητα τα δεδομένα δείχνουν ότι η αντιοξειδωτική κατάσταση των συμμετεχόντων στη μελέτη αυξήθηκε κατά 90%. Και τα αντιοξειδωτικά συνδέονται με τη μείωση της αρτηριακής πίεσης <2>.

Οι ερευνητές επίσης υποθέτουν ότι το μπαχαρικό μπορεί να μειώνει την αρτηριακή πίεση και λόγω της διουρητικής του δράσης. Έχει αποδειχθεί ότι το Κάρδαμο μπορεί να διεγείρει την ούρηση, υποστηρίζοντας έτσι την απομάκρυνση του νερού που συσσωρεύεται στο σώμα, συμπεριλαμβανομένου και γύρω από την καρδιά.

Έχει αποδειχθεί ότι το εκχύλισμα Καρδάμου αυξάνει την ούρηση και μειώνει την αρτηριακή πίεση σε αρουραίους <3>.

Εκδηλώνει Αντιφλεγμονώδη Δράση ✔️

Το κάρδαμο είναι πλούσιο σε ενώσεις που μπορούν να καταπολεμήσουν τις φλεγμονές.

Η φλεγμονή εμφανίζεται όταν το σώμα μας εκτίθεται σε επικίνδυνους «εισβολείς». Η οξεία φλεγμονή είναι αναγκαία και ωφέλιμη. Είναι φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τους παθογόνους. Αλλά η μακροχρόνια φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιες παθήσεις <4>.

Τα αντιοξειδωτικά που περιέχονται στο Κάρδαμο προστατεύουν τα κύτταρα από βλάβη και εμποδίζουν την εμφάνιση χρόνιων φλεγμονών <5>.

Σε μια μελέτη διαπιστώθηκε ότι το εκχύλισμα Καρδάμου σε δόσεις 50-100 mg ανά κιλό σωματικού βάρους είναι αποτελεσματικό για την καταστολή τουλάχιστον τεσσάρων διαφορετικών ενώσεων που προκαλούν φλεγμονή σε αρουραίους <6>.

Άλλη μελέτη σε αρουραίους δείχνει ότι η κατανάλωση κάρδαμο σκόνης μειώνει τη φλεγμονή του ήπατος που προκαλείται από δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και λίπη <7>.

Παρόλο που δεν υπάρχουν τόσες πολλές μελέτες για τις αντιφλεγμονώδεις δράσεις του Καρδάμου στους ανθρώπους, οι έρευνες δείχνουν ότι τα συμπληρώματα μπορούν να αυξήσουν την αντιοξειδωτική κατάσταση έως και 90%.

Βοηθά στα Πεπτικά Προβλήματα ✔️

Το κάρδαμο χρησιμοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια για την υποστήριξη της πέψης.

Συχνά αναμειγνύεται με άλλα θεραπευτικά μπαχαρικά για να ανακουφίσει την δυσφορία, τη ναυτία και τον εμετό.

Επιπλέον, διάφορες μελέτες έχουν επικεντρωθεί στις δυνητικές ικανότητες του κάρδαμου να θεραπεύει στομαχικά έλκη.

Μία μελέτη σε αρουραίους διαπίστωσε ότι το εκχύλισμα κάρδαμου μπορεί να αποτρέψει εντελώς ή να μειώσει το μέγεθος των στομαχικών ελκών κατά τουλάχιστον 50%.

Στην πραγματικότητα, σε δόσεις 12,5 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, το εκχύλισμα κάρδαμου είναι πιο αποτελεσματικό από το συνηθισμένο φάρμακο κατά του έλκους <8>.

Οι έρευνες in vitro δείχνουν επίσης ότι το κάρδαμο μπορεί να προστατεύσει από το Helicobacter pylori – ένα βακτήριο που σχετίζεται με την ανάπτυξη των περισσότερων προβλημάτων στομαχικού έλκους <9>.

Απαιτούνται όμως περαιτέρω έρευνες για να διαπιστωθεί εάν το μπαχαρικό θα είχε την ίδια επίδραση στη θεραπεία έλκους στους ανθρώπους.

Προστατεύει από Τερηδόνα και Κακή Αναπνοή ✔️

Η χρήση κάρδαμου για τη θεραπεία της κακής αναπνοής και τη βελτίωση της υγείας του στόματος είναι ένα αρχαίο μέσο προστασίας.

Σε ορισμένες κουλτούρες είναι σύνηθες να δροσίζεται η αναπνοή τρώγοντας ολόκληρα κάψουλες κάρδαμου μετά το φαγητό.

Ορισμένοι κατασκευαστές τσίχλας χρησιμοποιούν το μπαχαρικό στα προϊόντα τους.

Το κάρδαμο παρέχει ευχάριστη φρέσκια αναπνοή, λόγω της ικανότητάς του να καταπολεμά συνήθη βακτήρια στο στόμα <10>.

Μία μελέτη διαπίστωσε ότι τα εκχυλίσματα κάρδαμου είναι αποτελεσματικά στην καταπολέμηση πέντε βακτηρίων που προκαλούν τερηδόνα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις τα εκχυλίσματα εμπόδισαν την ανάπτυξη των βακτηρίων έως και 2,08 εκ.

Πρόσθετες έρευνες δείχνουν ότι το εκχύλισμα κάρδαμου μπορεί να μειώσει τον αριθμό των βακτηρίων στο στόμα κατά 54%.

Όλες αυτές οι μελέτες όμως έχουν διεξαχθεί in vitro, επομένως δεν είναι σαφές ποια θα ήταν τα αποτελέσματα στους ανθρώπους.

Πρόληψη Κατά των Ογκολογικών Παθήσεων ✔️

Οι ενώσεις στο κάρδαμο μπορούν να βοηθήσουν στην καταπολέμηση των καρκινικών κυττάρων.

Έρευνες σε ποντίκια δείχνουν ότι το κάρδαμο σε σκόνη μπορεί να αυξήσει τη δραστηριότητα ορισμένων ενζύμων που βοηθούν στην καταπολέμηση του καρκίνου <11>, <12>.

Το μπαχαρικό μπορεί επίσης να αυξήσει την ικανότητα των φυσικών κυττάρων «δολοφόνων» να επιτεθούν σε όγκους <13>.

Σε μία μελέτη οι ερευνητές εκθέτουν δύο ομάδες ποντικών σε μια ένωση που προκαλεί καρκίνο του δέρματος. Στη μια ομάδα δίνεται αλεσμένο κάρδαμο κάθε μέρα, ενώ στην άλλη όχι. Μετά από 12 εβδομάδες στην ομάδα που έπαιρνε το μπαχαρικό μόνο το 29% των ζώων ανέπτυξε καρκίνο, ενώ στην ομάδα ελέγχου αυτό το ποσοστό είναι 90%.

Οι έρευνες σε ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα και κάρδαμο δείχνουν παρόμοια αποτελέσματα. Σε μία μελέτη τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μια συγκεκριμένη ένωση στο μπαχαρικό σταματά τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων του στόματος in vitro <14>.

Παρόλο που τα αποτελέσματα είναι ελπιδοφόρα, αυτές οι έρευνες έχουν διεξαχθεί μόνο σε ποντίκια ή in vitro. Απαιτούνται πρόσθετες έρευνες σε ανθρώπους πριν εξαχθούν πιο κατηγορηματικά συμπεράσματα.

Βοηθά στις Λοιμώξεις ✔️

Το κάρδαμο έχει αντιβακτηριακή δράση και μπορεί να θεραπεύσει λοιμώξεις.

Οι έρευνες δείχνουν ότι τα εκχυλίσματα και τα αιθέρια έλαια κάρδαμου περιέχουν ενώσεις που καταπολεμούν αρκετά κοινά στελέχη βακτηρίων <15>, <16>.

Σε μία μελέτη in vitro εξετάστηκε η επίδραση αυτών των εκχυλισμάτων σε ανθεκτικά στα φάρμακα στελέχη Candida – μύκητες που μπορούν να προκαλέσουν μυκητιασικές λοιμώξεις. Τα εκχυλίσματα κατάφεραν να καταστείλουν την ανάπτυξη ορισμένων στελεχών κατά 0,99 – 1,49 εκ <15>.

Πρόσθετες έρευνες in vitro αποδεικνύουν ότι τα αιθέρια έλαια και τα εκχυλίσματα κάρδαμου είναι εξίσου, και μερικές φορές ακόμη πιο αποτελεσματικά, από τα στάνταρ φάρμακα κατά του E. coli και Staphylococcus – βακτήρια που μπορούν να προκαλέσουν τροφική δηλητηρίαση <16>.

Οι μελέτες in vitro δείχνουν επίσης ότι τα αιθέρια έλαια κάρδαμου καταπολεμούν τα βακτήρια Salmonella, που οδηγούν σε τροφική δηλητηρίαση, και Campylobacter, που αποτελούν αιτία στομαχικών φλεγμονών <17>, <18>.

Αλλά οι υπάρχουσες μελέτες της αντιβακτηριακής δράσης του κάρδαμου εξετάζουν μόνο απομονωμένα στελέχη βακτηρίων σε εργαστήρια. Επομένως σε αυτό το στάδιο τα στοιχεία δεν είναι αρκετά πειστικά για να υποστηριχθεί με βεβαιότητα ότι το μπαχαρικό θα είχε την ίδια επίδραση και στους ανθρώπους.

Υποστηρίζει την Αναπνοή ✔️

Οι ενώσεις στο κάρδαμο μπορούν να βοηθήσουν στην αύξηση της ροής αέρα προς τους πνεύμονες και να βελτιώσουν την αναπνοή.

Όταν χρησιμοποιείται στην αρωματοθεραπεία, το κάρδαμο εκπέμπει ένα τονωτικό άρωμα που βελτιώνει την ικανότητα του σώματος να χρησιμοποιεί οξυγόνο κατά τη διάρκεια της άσκησης <19>.

Σε μία μελέτη οι συμμετέχοντες εισπνέουν αιθέριο έλαιο κάρδαμου για ένα λεπτό, στη συνέχεια τρέχουν 15 λεπτά σε διάδρομο. Αυτή η άσκηση επαναλαμβάνεται κάθε 15 λεπτά. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι άνθρωποι που εισπνέουν τους ατμούς του αιθέριου ελαίου έχουν σημαντικά υψηλότερη απορρόφηση οξυγόνου σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου.

Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο το κάρδαμο μπορεί να βελτιώσει την αναπνοή και τη χρήση οξυγόνου είναι μέσω της χαλάρωσης των αναπνευστικών οδών. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στη θεραπεία του άσθματος.

Μελέτη σε αρουραίους και κουνέλια διαπίστωσε ότι η έγχυση εκχυλίσματος κάρδαμου μπορεί να ανοίξει τις αναπνευστικές οδούς στο λαιμό. Εάν το εκχύλισμα έχει παρόμοια επίδραση και στους ανθρώπους με άσθμα, μπορεί να αποτρέψει τη στένωση των φλεγμονωδών αναπνευστικών οδών και να βελτιώσει την αναπνοή. Τέτοιες εις βάθος έρευνες όμως δεν έχουν γίνει.

Μειώνει τα Επίπεδα του Σακχάρου στο Αίμα ✔️

Όταν λαμβάνεται υπό μορφή σκόνης, το κάρδαμο μπορεί να μειώσει το σάκχαρο στο αίμα.

Μία μελέτη διαπίστωσε ότι η τροφή σε αρουραίους με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπη και υδατάνθρακες οδήγησε σε αύξηση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα τους. Αυτοί οι δείκτες όμως εξομαλύνθηκαν ταχύτερα στα ζώα που έπαιρναν και κάρδαμο σε σκόνη <7>.

Δεν είναι βέβαιο εάν η σκόνη κάρδαμου θα έχει την ίδια επίδραση και στους ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2.

Σε μελέτη που διεξήχθη σε πάνω από 200 άτομα με αυτή την πάθηση, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες. Η πρώτη παίρνει καθημερινά μόνο μαύρο τσάι, ενώ στις άλλες δίνεται μαύρος τσάι αναμειγμένος αντίστοιχα με τρία γραμμάρια κανέλας, κάρδαμου ή πιπερόριζας. Μετά από οκτώ εβδομάδες τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η κανέλα βελτιώνει τον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα. Αυτό όμως δεν παρατηρείται στους ανθρώπους που έπαιρναν κάρδαμο ή πιπερόριζα <20>.

Προστασία του Ήπατος ✔️

Το εκχύλισμα κάρδαμου μπορεί να μειώσει τα αυξημένα επίπεδα των ηπατικών ενζύμων, των τριγλυκεριδίων και της χοληστερόλης.

Επιπλέον, το μπαχαρικό έχει τη δυνατότητα να αποτρέψει τη διόγκωση του ήπατος, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο λιπώδους ηπατικής νόσου <21>, <22>.

Καταπολεμά το Άγχος ✔️

Μια μελέτη σε αρουραίους δείχνει ότι το εκχύλισμα Κάρδαμου μπορεί να προλάβει τη συμπεριφορά άγχους. Αυτό πιθανότατα οφείλεται στο γεγονός ότι τα χαμηλά επίπεδα αντιοξειδωτικών στο αίμα συνδέονται με την ανάπτυξη άγχους και άλλων διαταραχών της διάθεσης <23>.

Βοηθά στην Απώλεια Βάρους

Μελέτη σε 80 γυναίκες με υπερβολικό βάρος και παχυσαρκία που έπασχαν από προδιαβήτη, βρίσκει σύνδεση μεταξύ του Κάρδαμου και ελαφράς μείωσης της περιφέρειας της μέσης. Ωστόσο, μελέτες σε αρουραίους για μείωση βάρους μέσω του μπαχαρικού δεν έχουν διαπιστώσει σημαντικά αποτελέσματα <7>, <24>.

Επιστημονικές μελέτες και χρησιμοποιημένες πηγές:

<1> Verma SK, Jain V, Katewa SS. Blood pressure lowering, fibrinolysis enhancing and antioxidant activities of cardamom (Elettaria cardamomum). Indian J Biochem Biophys. 2009 Dec;46(6):503-6. PMID: 20361714.

<2> Ortiz MC, Manriquez MC, Romero JC, Juncos LA. Antioxidants block angiotensin II-induced increases in blood pressure and endothelin. Hypertension. 2001 Sep;38(3 Pt 2):655-9. doi: 10.1161/01.hyp.38.3.655. PMID: 11566950.

<3> Gilani AH, Jabeen Q, Khan AU, Shah AJ. Gut modulatory, blood pressure lowering, diuretic and sedative activities of cardamom. J Ethnopharmacol. 2008 Feb 12;115(3):463-72. doi: 10.1016/j.jep.2007.10.015. Epub 2007 Oct 22. PMID: 18037596.

<4> Libby P. Inflammation in atherosclerosis. Nature. 2002 Dec 19-26;420(6917):868-74. doi: 10.1038/nature01323. PMID: 12490960.

<5> Conner EM, Grisham MB. Inflammation, free radicals, and antioxidants. Nutrition. 1996 Apr;12(4):274-7. doi: 10.1016/s0899-9007(96)00000-8. PMID: 8862535.

<6> Kandikattu HK, Rachitha P, Jayashree GV, Krupashree K, Sukhith M, Majid A, Amruta N, Khanum F. Anti-inflammatory and anti-oxidant effects of Cardamom (Elettaria repens (Sonn.) Baill) and its phytochemical analysis by 4D GCXGC TOF-MS. Biomed Pharmacother. 2017 Jul;91:191-201. doi: 10.1016/j.biopha.2017.04.049. Epub 2017 Apr 28. PMID: 28458157.

<7> Rahman MM, Alam MN, Ulla A, et al. Cardamom powder supplementation prevents obesity, improves glucose intolerance, inflammation and oxidative stress in liver of high carbohydrate high fat diet induced obese rats. Lipids Health Dis. 2017;16(1):151. Published 2017 Aug 14. doi:10.1186/s12944-017-0539-x

<8> Jamal A, Javed K, Aslam M, Jafri MA. Gastroprotective effect of cardamom, Elettaria cardamomum Maton. fruits in rats. J Ethnopharmacol. 2006 Jan 16;103(2):149-53. doi: 10.1016/j.jep.2005.07.016. Epub 2005 Nov 17. PMID: 16298093.

<9> Mahady GB, Pendland SL, Stoia A, Hamill FA, Fabricant D, Dietz BM, Chadwick LR. In vitro susceptibility of Helicobacter pylori to botanical extracts used traditionally for the treatment of gastrointestinal disorders. Phytother Res. 2005 Nov;19(11):988-91. doi: 10.1002/ptr.1776. PMID: 16317658.

<10> Sharma R. Cardamom comfort. Dent Res J (Isfahan). 2012;9(2):237. doi:10.4103/1735-3327.95243

<11> Qiblawi S, Al-Hazimi A, Al-Mogbel M, Hossain A, Bagchi D. Chemopreventive effects of cardamom (Elettaria cardamomum L.) on chemically induced skin carcinogenesis in Swiss albino mice. J Med Food. 2012 Jun;15(6):576-80. doi: 10.1089/jmf.2011.0266. Epub 2012 Mar 9. PMID: 22404574.

<12> Das I, Acharya A, Berry DL, Sen S, Williams E, Permaul E, Sengupta A, Bhattacharya S, Saha T. Antioxidative effects of the spice cardamom against non-melanoma skin cancer by modulating nuclear factor erythroid-2-related factor 2 and NF-κB signalling pathways. Br J Nutr. 2012 Sep 28;108(6):984-97. doi: 10.1017/S0007114511006283. Epub 2011 Dec 19. PMID: 22182368.

<13> Majdalawieh AF, Carr RI. In vitro investigation of the potential immunomodulatory and anti-cancer activities of black pepper (Piper nigrum) and cardamom (Elettaria cardamomum). J Med Food. 2010 Apr;13(2):371-81. doi: 10.1089/jmf.2009.1131. PMID: 20210607.

<14> Jou YJ, Chen CJ, Liu YC, Way TD, Lai CH, Hua CH, Wang CY, Huang SH, Kao JY, Lin CW. Quantitative phosphoproteomic analysis reveals γ-bisabolene inducing p53-mediated apoptosis of human oral squamous cell carcinoma via HDAC2 inhibition and ERK1/2 activation. Proteomics. 2015 Oct;15(19):3296-3309. doi: 10.1002/pmic.201400568. Epub 2015 Aug 13. PMID: 26194454.

<15> Vijayalakshmi P, Thenmozhi S, Rajeswari P. The Evaluation of the virulence factors of clinical Candida isolates and the anti-biofilm activity of Elettaria cardamomum against multi-drug resistant Candida albicans. Curr Med Mycol. 2016 Jun;2(2):8-15. doi: 10.18869/acadpub.cmm.2.2.3. PMID: 28681014; PMCID: PMC5490299. (Original number from second list: <1> and <3>)

<16> Agnihotri S, Wakode S. Antimicrobial activity of essential oil and various extracts of fruits of greater cardamom. Indian J Pharm Sci. 2010 Sep;72(5):657-9. doi: 10.4103/0250-474X.78542. PMID: 21695005; PMCID: PMC3116318. (Original number from second list: <2>)

<17> Keerthirathne TP, Ross K, Fallowfield H, Whiley H. A Review of Temperature, pH, and Other Factors that Influence the Survival of Salmonella in Mayonnaise and Other Raw Egg Products. Pathogens. 2016 Nov 18;5(4):63. doi: 10.3390/pathogens5040063. PMID: 27869756; PMCID: PMC5198163. (Original number from second list: <4>)

<18> Mutlu-Ingok A, Karbancioglu-Guler F. Cardamom, Cumin, and Dill Weed Essential Oils: Chemical Compositions, Antimicrobial Activities, and Mechanisms of Action against Campylobacter spp. Molecules. 2017 Jul 15;22(7):1191. doi: 10.3390/molecules22071191. PMID: 28714890; PMCID: PMC6152346. (Original number from second list: <5>)

<19> September 2011Journal of Health and Allied Sciences NU 01(01/03), DOI:10.1055/s-0040-1703515. (Original number from second list: <6>)

<20> Azimi P, Ghiasvand R, Feizi A, Hariri M, Abbasi B. Effects of Cinnamon, Cardamom, Saffron, and Ginger Consumption on Markers of Glycemic Control, Lipid Profile, Oxidative Stress, and Inflammation in Type 2 Diabetes Patients. Rev Diabet Stud. 2014;11(3-4):258-266. doi:10.1900/RDS.2014.11.258. (Original number from second list: <8>)

<21> Dhuley JN. Anti-oxidant effects of cinnamon (Cinnamomum verum) bark and greater cardamom (Amomum subulatum) seeds in rats fed high fat diet. Indian J Exp Biol. 1999 Mar;37(3):238-42. PMID: 10641152. (Original number from second list: <9>)

<22> Lim DW, Kim H, Park JY, Kim JE, Moon JY, Park SD, Park WH. Amomum cardamomum L. ethyl acetate fraction protects against carbon tetrachloride-induced liver injury via an antioxidant mechanism in rats. BMC Complement Altern Med. 2016 May 31;16:155. doi: 10.1186/s12906-016-1121-1. PMID: 27246748; PMCID: PMC4886410. (Original number from second list: <10>)

<23> R K, D M A, C N, S N W, C D. Oxidative imbalance and anxiety disorders. Curr Neuropharmacol. 2014 Mar;12(2):193-204. doi: 10.2174/1570159X11666131120223530. PMID: 24669212; PMCID: PMC3964749. (Original number from second list: <11>)

<24> Fatemeh Y, Siassi F, Rahimi A, et al. The effect of cardamom supplementation on serum lipids, glycemic indices and blood pressure in overweight and obese pre-diabetic women: a randomized controlled trial. J Diabetes Metab Disord. 2017;16:40. Published 2017 Sep 29. doi:10.1186/s40200-017-0320-8. (Original number from second list: <12>)